dc_1

Αποτυχημένη απονεύρωση: συμπτώματα, αιτίες και πότε σώζεται το δόντι

Συγγραφέας: Δρ. Κωνσταντίνος Λάγιος, D.D.S., M.S., Ενδοδοντολόγος · Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Νεφέλη Λάγιος, D.D.S. · Τελευταία ενημέρωση: 18/11/2026

Σύντομη απάντηση

Αποτυχημένη απονεύρωση είναι ένα δόντι που έχει ήδη απονευρωθεί, αλλά εμφανίζει ξανά φλεγμονή στην άκρη της ρίζας: πόνο στο μάσημα, πρήξιμο, «σπυράκι» στο ούλο ή σκιά στην ακτινογραφία. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα μικρόβια που έμειναν ή ξαναμπήκαν στο εσωτερικό της ρίζας. Τις περισσότερες φορές το δόντι σώζεται με επανάληψη απονεύρωσης, η οποία σε συστηματική ανασκόπηση οδήγησε σε πλήρη επούλωση περίπου στο 77% των περιπτώσεων [1].

Με μια ματιά

  • Μια αποτυχημένη απονεύρωση μπορεί να μην πονάει καθόλου και να φανεί μόνο σε ακτινογραφία ελέγχου.
  • Οι συχνότερες αιτίες είναι ένα κανάλι που δεν εντοπίστηκε, ο ανεπαρκής καθαρισμός και η διαρροή από φθαρμένο σφράγισμα ή στεφάνη [1, 2].
  • Η επανάληψη απονεύρωσης είναι συνήθως η πρώτη επιλογή. Η ακρορριζεκτομή και η εξαγωγή εξετάζονται όταν η επανάληψη δεν αρκεί ή δεν είναι εφικτή [3].
  • Η πρόγνωση είναι καλύτερη όταν η φυσική πορεία των καναλιών δεν έχει αλλοιωθεί από την πρώτη θεραπεία: 86,8% επιτυχία έναντι 47% [4].

Τι σημαίνει «αποτυχημένη απονεύρωση»;

Η απονεύρωση, ή ενδοδοντική θεραπεία, καθαρίζει, απολυμαίνει και σφραγίζει το εσωτερικό της ρίζας ενός δοντιού. Θεωρείται επιτυχημένη όταν το δόντι δεν ενοχλεί και οι ιστοί γύρω από την άκρη της ρίζας φαίνονται υγιείς στην ακτινογραφία. Μιλάμε για αποτυχία όταν η φλεγμονή γύρω από τη ρίζα (περιακρορριζική αλλοίωση) δεν επουλώθηκε ή εμφανίστηκε ξανά, μήνες ή και χρόνια μετά τη θεραπεία.

Αξίζει να το δούμε σε σωστή αναλογία. Η απονεύρωση είναι από τις πιο προβλέψιμες οδοντιατρικές θεραπείες: σε επιδημιολογική μελέτη με περισσότερα από 1,4 εκατομμύρια δόντια, το 97% παρέμενε στο στόμα 8 χρόνια μετά την αρχική απονεύρωση [5]. Όταν όμως κάτι δεν πάει καλά, το πρόβλημα συνήθως έχει συγκεκριμένη αιτία και, πολύ συχνά, λύση.

Συμπτώματα αποτυχημένης απονεύρωσης

Τα συμπτώματα που μας οδηγούν να ελέγξουμε ένα απονευρωμένο δόντι είναι:

  • Πόνος στο μάσημα ή όταν πιέζετε το δόντι
  • Αίσθηση ότι το δόντι είναι «ψηλό» ή «φουσκωμένο»
  • Πρήξιμο στο ούλο ή στο πρόσωπο
  • «Σπυράκι» στο ούλο (συρίγγιο) που βγάζει πύον ή αφήνει άσχημη γεύση και άλλοτε εμφανίζεται, άλλοτε υποχωρεί
  • Ευαισθησία όταν χτυπάτε ελαφρά το δόντι
  • Ενόχληση που έρχεται και φεύγει για εβδομάδες

Συχνά, όμως, δεν υπάρχει κανένα σύμπτωμα. Η αλλοίωση φαίνεται σε μια ακτινογραφία ως σκούρα περιοχή στην άκρη της ρίζας. Αυτό που πολλοί ασθενείς αποκαλούν «κύστη σε απονευρωμένο δόντι» είναι τις περισσότερες φορές ένα φλεγμονώδες κοκκίωμα, δηλαδή ιστός που σχηματίζεται ως αντίδραση στα μικρόβια της ρίζας. Μόνο η ιστολογική εξέταση ξεχωρίζει με βεβαιότητα ένα κοκκίωμα από μια πραγματική κύστη. Και στις δύο περιπτώσεις, το πρώτο βήμα είναι η απομάκρυνση της μόλυνσης από το εσωτερικό της ρίζας.

Ένα απονευρωμένο δόντι που σκουραίνει δεν έχει απαραίτητα αποτύχει. Η αλλαγή χρώματος οφείλεται συχνά σε υλικά ή σε προϊόντα αίματος μέσα στη μύλη και αντιμετωπίζεται με εσωτερική λεύκανση.

Τι παρατηρείτεΤι μπορεί να σημαίνειΠόσο επείγει
Ενόχληση στο μάσημα για εβδομάδεςΦλεγμονή γύρω από τη ρίζα ή ψηλή αποκατάστασηΡαντεβού μέσα σε λίγες ημέρες
«Σπυράκι» στο ούλοΧρόνια λοίμωξη που παροχετεύεταιΡαντεβού μέσα σε λίγες ημέρες
Πρήξιμο στο πρόσωπο, πυρετός, δυσκολία στην κατάποσηΛοίμωξη που εξαπλώνεταιΆμεσα, την ίδια ημέρα
Πόνος στο δάγκωμα και βαθύς θύλακας σε ένα σημείοΠιθανή ρωγμή ή κάταγμα ρίζαςΡαντεβού για διάγνωση
Κανένα σύμπτωμα, σκιά στην ακτινογραφίαΑλλοίωση που δεν επουλώθηκεΕκτίμηση, παρακολούθηση ή θεραπεία

Γιατί αποτυγχάνει μια απονεύρωση;

Μια απονεύρωση αποτυγχάνει σχεδόν πάντα επειδή μικρόβια παραμένουν ή ξαναμπαίνουν στο εσωτερικό της ρίζας [1, 2]. Οι συχνότερες αιτίες είναι:

  • Κανάλι που δεν εντοπίστηκε. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το δεύτερο μεσοπαρειακό κανάλι (MB2) των άνω γομφίων, που είναι στενό και δύσκολα ορατό χωρίς μεγέθυνση.
  • Ανεπαρκής καθαρισμός ή έμφραξη. Όταν ο καθαρισμός ή το υλικό δεν φτάνει κοντά στην άκρη της ρίζας, η πρόγνωση χειροτερεύει [1, 2].
  • Διαρροή από πάνω. Ένα φθαρμένο, προσωρινό ή ελλιπές σφράγισμα ή στεφάνη αφήνει το σάλιο να μολύνει ξανά τη ρίζα. Η ποιότητα της αποκατάστασης πάνω από το δόντι είναι αποδεδειγμένος προγνωστικός παράγοντας [1]. Στη μεγάλη μελέτη των 1,4 εκατομμυρίων δοντιών, το 85% των δοντιών που τελικά αφαιρέθηκαν δεν είχε στεφάνη [5].
  • Νέα τερηδόνα κάτω από το σφράγισμα ή τη στεφάνη.
  • Ρωγμή ή κάταγμα της ρίζας. Σε αυτή την περίπτωση η επανάληψη συνήθως δεν βοηθά. Δείτε το άρθρο για το ραγισμένο δόντι.

Μπορεί να πονάει ένα απονευρωμένο δόντι μετά από χρόνια;

Ναι. Ένα δόντι χωρίς νεύρο δεν νιώθει κρύο ή ζεστό, αλλά οι ιστοί γύρω από τη ρίζα έχουν δικά τους νεύρα. Αν μικρόβια αναπτυχθούν ξανά μέσα στη ρίζα, η φλεγμονή που προκαλούν στο οστό μπορεί να πονέσει ακόμη και πολλά χρόνια μετά τη θεραπεία. Συχνή αφορμή είναι ένα σφράγισμα που έσπασε ή μια στεφάνη που άρχισε να διαρρέει.

Ο πόνος των πρώτων ημερών μετά την απονεύρωση είναι διαφορετική περίπτωση και συνήθως φυσιολογικός. Τον εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο πόνος μετά την απονεύρωση. Μην ξεχνάτε επίσης ότι ο πόνος μπορεί να προέρχεται από γειτονικό δόντι, από τα ούλα ή από τους μύες της γνάθου, γι' αυτό η διάγνωση προηγείται της θεραπείας.

Απόστημα σε απονευρωμένο δόντι: τι σημαίνει

Το απόστημα είναι συλλογή πύου που σχηματίζεται όταν η λοίμωξη στην άκρη της ρίζας ενεργοποιηθεί. Σε ένα απονευρωμένο δόντι εμφανίζεται συνήθως ως πρήξιμο στο ούλο, πόνος στο δάγκωμα ή «σπυράκι» που βγάζει πύον. Είναι από τις πιο συχνές εκδηλώσεις μιας αποτυχημένης απονεύρωσης και, όπως και η «κύστη», αντιμετωπίζεται στην αιτία της: στα μικρόβια μέσα στη ρίζα.

Η παροχέτευση του πύου ανακουφίζει γρήγορα, αλλά η οριστική λύση είναι η επανάληψη απονεύρωσης ή, όταν δεν είναι εφικτή, η ακρορριζεκτομή. Η αντιβίωση χρειάζεται μόνο όταν η λοίμωξη εξαπλώνεται ή υπάρχουν γενικά συμπτώματα [7]. Δείτε περισσότερα στη σελίδα για το απόστημα δοντιού.

Πώς γίνεται η διάγνωση

  • Ιστορικό και κλινικές δοκιμασίες: επίκρουση, ψηλάφηση, δοκιμασία δαγκώματος και μέτρηση των θυλάκων γύρω από το δόντι.
  • Ενδοστοματικές ακτινογραφίες από διαφορετικές γωνίες, ώστε να φανούν κανάλια και αλλοιώσεις που στη μία λήψη επικαλύπτονται.
  • Τρισδιάστατη τομογραφία μικρού πεδίου (CBCT), όταν η απλή ακτινογραφία δεν αρκεί για σωστή διάγνωση ή σχεδιασμό, όπως συστήνει η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ενδοδοντίας [6]. Δείτε τι δείχνει η αξονική τομογραφία δοντιών CBCT.
  • Έλεγχος της παλιάς θεραπείας με χειρουργικό μικροσκόπιο, όταν ανοίξουμε το δόντι, για κανάλια που παραλείφθηκαν και για ρωγμές.

Επανάληψη απονεύρωσης: πώς γίνεται βήμα βήμα

Η επανάληψη απονεύρωσης (ενδοδοντική επανεπέμβαση) είναι η θεραπεία που ξαναπερνά από την αρχή όλο το σύστημα των καναλιών:

  1. Διάγνωση και σχέδιο θεραπείας, με ακτινογραφίες και, όπου χρειάζεται, CBCT.
  2. Πρόσβαση στις ρίζες, με αφαίρεση του σφραγίσματος ή άνοιγμα μέσα από τη στεφάνη.
  3. Αφαίρεση του παλιού υλικού έμφραξης (γουταπέρκα) και, όπου υπάρχει, του άξονα.
  4. Εντοπισμός των καναλιών που παραλείφθηκαν με τη βοήθεια χειρουργικού μικροσκοπίου.
  5. Καθαρισμός και απολύμανση των καναλιών, με ενδιάμεσο φάρμακο όταν η λοίμωξη το απαιτεί.
  6. Νέα έμφραξη και σφράγιση της εισόδου των καναλιών.
  7. Οριστική αποκατάσταση, συνήθως στεφάνη ή ένθετο, από τον οδοντίατρό σας χωρίς καθυστέρηση.

Η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία ή δύο επισκέψεις, με τοπική αναισθησία. Δείτε περισσότερα στη σελίδα της υπηρεσίας επανάληψη απονεύρωσης.

Ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας της επανάληψης απονεύρωσης;

Τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά:

  • Σε συστηματική ανασκόπηση 17 μελετών, η επανάληψη απονεύρωσης οδήγησε σε πλήρη επούλωση στο 77% των περιπτώσεων [1].
  • Σε μεγάλη προοπτική μελέτη, η επούλωση μετά από επανάληψη (80%) ήταν σχεδόν ίδια με εκείνη μετά από αρχική απονεύρωση (83%) [2].
  • Σε μελέτη 452 δοντιών, η επιτυχία έφτασε το 86,8% όταν η πρώτη θεραπεία δεν είχε αλλοιώσει την πορεία των καναλιών, αλλά έπεσε στο 47% όταν την είχε αλλοιώσει [4].
ΠαράγονταςΚαλύτερη πρόγνωσηΠιο επιφυλακτική πρόγνωση
Αλλοίωση στην άκρη της ρίζαςΜικρή ή καθόλουΜεγάλη
Συρίγγιο («σπυράκι»)ΑπουσιάζειΥπάρχει
Πορεία των καναλιώνΦυσική, χωρίς αλλοιώσειςΑλλοιωμένη από την πρώτη θεραπεία
Καθαρισμός έως την άκρη της ρίζαςΕφικτόςΑνέφικτος
Αποκατάσταση πάνω από το δόντιΣτεγανή στεφάνη ή ένθετοΔιαρροή ή καθυστέρηση

Πηγές: [1, 2, 4]

Επανάληψη, ακρορριζεκτομή ή εξαγωγή;

Η επανάληψη και η ακρορριζεκτομή δεν ανταγωνίζονται, συμπληρώνουν η μία την άλλη. Σε συστηματική ανασκόπηση, η ακρορριζεκτομή είχε καλύτερα αποτελέσματα στα πρώτα 2 έως 4 χρόνια (77,8% έναντι 70,9%), ενώ η επανάληψη είχε καλύτερα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα, στα 4 έως 6 χρόνια (83% έναντι 71,8%) [3].

ΕπιλογήΠότε ταιριάζει
Επανάληψη απονεύρωσηςΥπάρχει πρόσβαση στα κανάλια και διορθώσιμη αιτία, όπως κανάλι που παραλείφθηκε ή διαρροή
ΑκρορριζεκτομήΟ άξονας ή η στεφάνη δεν αφαιρούνται με ασφάλεια ή η φλεγμονή επιμένει μετά από άρτια θεραπεία
Εξαγωγή και εμφύτευμαΚάθετο κάταγμα ρίζας, δόντι που δεν αποκαθίσταται ή σοβαρή απώλεια οστού

Διαβάστε αναλυτικά για την ακρορριζεκτομή με μικροσκόπιο και για το δίλημμα εμφύτευμα ή απονεύρωση.

Τι γίνεται αν δεν το αντιμετωπίσω;

Μια χρόνια φλεγμονή μπορεί να μείνει ήσυχη για μεγάλο διάστημα, αλλά σπάνια υποχωρεί από μόνη της όσο τα μικρόβια παραμένουν μέσα στη ρίζα. Μπορεί να εξελιχθεί σε απόστημα με πόνο και πρήξιμο, ενώ η σταδιακή απώλεια οστού δυσκολεύει μια μελλοντική τοποθέτηση εμφυτεύματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις χωρίς συμπτώματα, με μικρή και σταθερή αλλοίωση, η παρακολούθηση μπορεί να είναι λογική επιλογή, αφού το συζητήσουμε μαζί σας.

Η αντιβίωση από μόνη της δεν θεραπεύει μια αποτυχημένη απονεύρωση, γιατί δεν φτάνει στα μικρόβια που βρίσκονται μέσα στη ρίζα. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ενδοδοντίας τη συστήνει μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως λοίμωξη που εξαπλώνεται ή γενικά συμπτώματα, για παράδειγμα πυρετό [7].

Τι να κάνετε μέχρι το ραντεβού

  • Πάρτε τα παυσίπονα που σας έχει συστήσει ο γιατρός σας, στη δόση που σας έχει πει.
  • Μασήστε από την άλλη πλευρά και αποφύγετε τις σκληρές τροφές.
  • Μην πιέζετε το ούλο για να «αδειάσει» ένα σπυράκι και μη βάζετε ζεστές κομπρέσες στο πρόσωπο.
  • Αν το πρήξιμο μεγαλώνει, εμφανιστεί πυρετός ή δυσκολεύεστε να καταπιείτε, μην περιμένετε το ραντεβού: επικοινωνήστε αμέσως ή πηγαίνετε σε νοσοκομείο.
  • Φέρτε μαζί σας παλιές ακτινογραφίες και, αν υπάρχει, το ιστορικό της πρώτης θεραπείας. Βοηθούν πολύ στη διάγνωση.

Ποιος κάνει επανάληψη απονεύρωσης;

Η επανάληψη απονεύρωσης είναι από τις πιο απαιτητικές ενδοδοντικές θεραπείες και γίνεται συνήθως από ενδοδοντολόγο, δηλαδή οδοντίατρο με μεταπτυχιακή εκπαίδευση στην ενδοδοντία. Χρειάζεται χειρουργικό μικροσκόπιο, εργαλεία υπερήχων για την αφαίρεση αξόνων και, συχνά, CBCT.

Στο Laghios Advanced Dentistry, στο Χίλτον της Αθήνας, οι ενδοδοντικές επανεπεμβάσεις γίνονται με χειρουργικό μικροσκόπιο από τον Δρ. Κωνσταντίνο Λάγιο, ενδοδοντολόγο με μεταπτυχιακές σπουδές στο Baylor College of Dentistry του Τέξας και ιδρυτή της Ελληνικής Ακαδημίας Μικροσκοπικής Οδοντιατρικής. Μάθετε περισσότερα για τον Δρ. Κωνσταντίνο Λάγιο.

Συχνές ερωτήσεις

Πονάει η επανάληψη απονεύρωσης;

Γίνεται με τοπική αναισθησία, όπως η αρχική απονεύρωση. Μετά τη θεραπεία μπορεί να υπάρξει ήπια ενόχληση για λίγες ημέρες, που συνήθως ελέγχεται με τα κοινά παυσίπονα που σας συστήνουμε.

Πόσες επισκέψεις χρειάζονται;

Συνήθως μία ή δύο, ανάλογα με την ένταση της λοίμωξης, τον αριθμό των καναλιών και το αν υπάρχει άξονας που πρέπει να αφαιρεθεί.

Πρέπει να αλλάξω τη στεφάνη;

Συχνά ναι. Η πρόσβαση γίνεται συνήθως μέσα από τη στεφάνη, και μια στεφάνη που διαρρέει είναι από τις αιτίες της αποτυχίας. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον οδοντίατρό σας.

Μπορεί να γίνει επανάληψη σε δόντι με άξονα;

Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι. Ο άξονας χαλαρώνει με εργαλεία υπερήχων υπό μικροσκόπιο. Αν η αφαίρεσή του κινδυνεύει να σπάσει τη ρίζα, εξετάζουμε την ακρορριζεκτομή.

Χρειάζομαι αντιβίωση για φλεγμονή σε απονευρωμένο δόντι;

Συνήθως όχι. Η αντιβίωση δεν φτάνει στα μικρόβια μέσα στη ρίζα. Δίνεται μόνο όταν η λοίμωξη εξαπλώνεται ή υπάρχουν γενικά συμπτώματα, όπως πυρετός [7].

Είναι καλύτερο να βγάλω το δόντι και να βάλω εμφύτευμα;

Όταν το δόντι μπορεί να σωθεί και να αποκατασταθεί σωστά, η διατήρησή του είναι συνήθως η πρώτη επιλογή. Διαβάστε το άρθρο εμφύτευμα ή απονεύρωση.

Αν έχετε απονευρωμένο δόντι που ενοχλεί ξανά, κλείστε ένα ραντεβού για εξέταση, ώστε να εκτιμηθεί αν μπορεί να σωθεί.

Βιβλιογραφία

  1. Ng YL, Mann V, Gulabivala K. Outcome of secondary root canal treatment: a systematic review of the literature. Int Endod J. 2008;41(12):1026-46. doi:10.1111/j.1365-2591.2008.01484.x
  2. Ng YL, Mann V, Gulabivala K. A prospective study of the factors affecting outcomes of nonsurgical root canal treatment: part 1: periapical health. Int Endod J. 2011;44(7):583-609. doi:10.1111/j.1365-2591.2011.01872.x
  3. Torabinejad M, Corr R, Handysides R, Shabahang S. Outcomes of nonsurgical retreatment and endodontic surgery: a systematic review. J Endod. 2009;35(7):930-7. doi:10.1016/j.joen.2009.04.023
  4. Gorni FG, Gagliani MM. The outcome of endodontic retreatment: a 2-yr follow-up. J Endod. 2004;30(1):1-4. doi:10.1097/00004770-200401000-00001
  5. Salehrabi R, Rotstein I. Endodontic treatment outcomes in a large patient population in the USA: an epidemiological study. J Endod. 2004;30(12):846-50. doi:10.1097/01.don.0000145031.04236.ca
  6. Patel S, Brown J, Semper M, Abella F, Mannocci F. European Society of Endodontology position statement: use of cone beam computed tomography in Endodontics. Int Endod J. 2019;52(12):1675-8. doi:10.1111/iej.13187
  7. Segura-Egea JJ, Gould K, Şen BH, et al. European Society of Endodontology position statement: the use of antibiotics in endodontics. Int Endod J. 2018;51(1):20-5. doi:10.1111/iej.12781