Συγγραφέας: Δρ. Κωνσταντίνος Λάγιος, D.D.S., M.S., Ενδοδοντολόγος · Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Νεφέλη Λάγιος, D.D.S. · Τελευταία ενημέρωση: 18/11/2026
Σύντομη απάντηση
Αποτυχημένη απονεύρωση είναι ένα δόντι που έχει ήδη απονευρωθεί, αλλά εμφανίζει ξανά φλεγμονή στην άκρη της ρίζας: πόνο στο μάσημα, πρήξιμο, «σπυράκι» στο ούλο ή σκιά στην ακτινογραφία. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα μικρόβια που έμειναν ή ξαναμπήκαν στο εσωτερικό της ρίζας. Τις περισσότερες φορές το δόντι σώζεται με επανάληψη απονεύρωσης, η οποία σε συστηματική ανασκόπηση οδήγησε σε πλήρη επούλωση περίπου στο 77% των περιπτώσεων [1].
Με μια ματιά
Η απονεύρωση, ή ενδοδοντική θεραπεία, καθαρίζει, απολυμαίνει και σφραγίζει το εσωτερικό της ρίζας ενός δοντιού. Θεωρείται επιτυχημένη όταν το δόντι δεν ενοχλεί και οι ιστοί γύρω από την άκρη της ρίζας φαίνονται υγιείς στην ακτινογραφία. Μιλάμε για αποτυχία όταν η φλεγμονή γύρω από τη ρίζα (περιακρορριζική αλλοίωση) δεν επουλώθηκε ή εμφανίστηκε ξανά, μήνες ή και χρόνια μετά τη θεραπεία.
Αξίζει να το δούμε σε σωστή αναλογία. Η απονεύρωση είναι από τις πιο προβλέψιμες οδοντιατρικές θεραπείες: σε επιδημιολογική μελέτη με περισσότερα από 1,4 εκατομμύρια δόντια, το 97% παρέμενε στο στόμα 8 χρόνια μετά την αρχική απονεύρωση [5]. Όταν όμως κάτι δεν πάει καλά, το πρόβλημα συνήθως έχει συγκεκριμένη αιτία και, πολύ συχνά, λύση.
Τα συμπτώματα που μας οδηγούν να ελέγξουμε ένα απονευρωμένο δόντι είναι:
Συχνά, όμως, δεν υπάρχει κανένα σύμπτωμα. Η αλλοίωση φαίνεται σε μια ακτινογραφία ως σκούρα περιοχή στην άκρη της ρίζας. Αυτό που πολλοί ασθενείς αποκαλούν «κύστη σε απονευρωμένο δόντι» είναι τις περισσότερες φορές ένα φλεγμονώδες κοκκίωμα, δηλαδή ιστός που σχηματίζεται ως αντίδραση στα μικρόβια της ρίζας. Μόνο η ιστολογική εξέταση ξεχωρίζει με βεβαιότητα ένα κοκκίωμα από μια πραγματική κύστη. Και στις δύο περιπτώσεις, το πρώτο βήμα είναι η απομάκρυνση της μόλυνσης από το εσωτερικό της ρίζας.
Ένα απονευρωμένο δόντι που σκουραίνει δεν έχει απαραίτητα αποτύχει. Η αλλαγή χρώματος οφείλεται συχνά σε υλικά ή σε προϊόντα αίματος μέσα στη μύλη και αντιμετωπίζεται με εσωτερική λεύκανση.
| Τι παρατηρείτε | Τι μπορεί να σημαίνει | Πόσο επείγει |
|---|---|---|
| Ενόχληση στο μάσημα για εβδομάδες | Φλεγμονή γύρω από τη ρίζα ή ψηλή αποκατάσταση | Ραντεβού μέσα σε λίγες ημέρες |
| «Σπυράκι» στο ούλο | Χρόνια λοίμωξη που παροχετεύεται | Ραντεβού μέσα σε λίγες ημέρες |
| Πρήξιμο στο πρόσωπο, πυρετός, δυσκολία στην κατάποση | Λοίμωξη που εξαπλώνεται | Άμεσα, την ίδια ημέρα |
| Πόνος στο δάγκωμα και βαθύς θύλακας σε ένα σημείο | Πιθανή ρωγμή ή κάταγμα ρίζας | Ραντεβού για διάγνωση |
| Κανένα σύμπτωμα, σκιά στην ακτινογραφία | Αλλοίωση που δεν επουλώθηκε | Εκτίμηση, παρακολούθηση ή θεραπεία |
Μια απονεύρωση αποτυγχάνει σχεδόν πάντα επειδή μικρόβια παραμένουν ή ξαναμπαίνουν στο εσωτερικό της ρίζας [1, 2]. Οι συχνότερες αιτίες είναι:
Ναι. Ένα δόντι χωρίς νεύρο δεν νιώθει κρύο ή ζεστό, αλλά οι ιστοί γύρω από τη ρίζα έχουν δικά τους νεύρα. Αν μικρόβια αναπτυχθούν ξανά μέσα στη ρίζα, η φλεγμονή που προκαλούν στο οστό μπορεί να πονέσει ακόμη και πολλά χρόνια μετά τη θεραπεία. Συχνή αφορμή είναι ένα σφράγισμα που έσπασε ή μια στεφάνη που άρχισε να διαρρέει.
Ο πόνος των πρώτων ημερών μετά την απονεύρωση είναι διαφορετική περίπτωση και συνήθως φυσιολογικός. Τον εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο πόνος μετά την απονεύρωση. Μην ξεχνάτε επίσης ότι ο πόνος μπορεί να προέρχεται από γειτονικό δόντι, από τα ούλα ή από τους μύες της γνάθου, γι' αυτό η διάγνωση προηγείται της θεραπείας.
Το απόστημα είναι συλλογή πύου που σχηματίζεται όταν η λοίμωξη στην άκρη της ρίζας ενεργοποιηθεί. Σε ένα απονευρωμένο δόντι εμφανίζεται συνήθως ως πρήξιμο στο ούλο, πόνος στο δάγκωμα ή «σπυράκι» που βγάζει πύον. Είναι από τις πιο συχνές εκδηλώσεις μιας αποτυχημένης απονεύρωσης και, όπως και η «κύστη», αντιμετωπίζεται στην αιτία της: στα μικρόβια μέσα στη ρίζα.
Η παροχέτευση του πύου ανακουφίζει γρήγορα, αλλά η οριστική λύση είναι η επανάληψη απονεύρωσης ή, όταν δεν είναι εφικτή, η ακρορριζεκτομή. Η αντιβίωση χρειάζεται μόνο όταν η λοίμωξη εξαπλώνεται ή υπάρχουν γενικά συμπτώματα [7]. Δείτε περισσότερα στη σελίδα για το απόστημα δοντιού.
Η επανάληψη απονεύρωσης (ενδοδοντική επανεπέμβαση) είναι η θεραπεία που ξαναπερνά από την αρχή όλο το σύστημα των καναλιών:
Η θεραπεία ολοκληρώνεται συνήθως σε μία ή δύο επισκέψεις, με τοπική αναισθησία. Δείτε περισσότερα στη σελίδα της υπηρεσίας επανάληψη απονεύρωσης.
Τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά:
| Παράγοντας | Καλύτερη πρόγνωση | Πιο επιφυλακτική πρόγνωση |
|---|---|---|
| Αλλοίωση στην άκρη της ρίζας | Μικρή ή καθόλου | Μεγάλη |
| Συρίγγιο («σπυράκι») | Απουσιάζει | Υπάρχει |
| Πορεία των καναλιών | Φυσική, χωρίς αλλοιώσεις | Αλλοιωμένη από την πρώτη θεραπεία |
| Καθαρισμός έως την άκρη της ρίζας | Εφικτός | Ανέφικτος |
| Αποκατάσταση πάνω από το δόντι | Στεγανή στεφάνη ή ένθετο | Διαρροή ή καθυστέρηση |
Πηγές: [1, 2, 4]
Η επανάληψη και η ακρορριζεκτομή δεν ανταγωνίζονται, συμπληρώνουν η μία την άλλη. Σε συστηματική ανασκόπηση, η ακρορριζεκτομή είχε καλύτερα αποτελέσματα στα πρώτα 2 έως 4 χρόνια (77,8% έναντι 70,9%), ενώ η επανάληψη είχε καλύτερα αποτελέσματα μακροπρόθεσμα, στα 4 έως 6 χρόνια (83% έναντι 71,8%) [3].
| Επιλογή | Πότε ταιριάζει |
|---|---|
| Επανάληψη απονεύρωσης | Υπάρχει πρόσβαση στα κανάλια και διορθώσιμη αιτία, όπως κανάλι που παραλείφθηκε ή διαρροή |
| Ακρορριζεκτομή | Ο άξονας ή η στεφάνη δεν αφαιρούνται με ασφάλεια ή η φλεγμονή επιμένει μετά από άρτια θεραπεία |
| Εξαγωγή και εμφύτευμα | Κάθετο κάταγμα ρίζας, δόντι που δεν αποκαθίσταται ή σοβαρή απώλεια οστού |
Διαβάστε αναλυτικά για την ακρορριζεκτομή με μικροσκόπιο και για το δίλημμα εμφύτευμα ή απονεύρωση.
Μια χρόνια φλεγμονή μπορεί να μείνει ήσυχη για μεγάλο διάστημα, αλλά σπάνια υποχωρεί από μόνη της όσο τα μικρόβια παραμένουν μέσα στη ρίζα. Μπορεί να εξελιχθεί σε απόστημα με πόνο και πρήξιμο, ενώ η σταδιακή απώλεια οστού δυσκολεύει μια μελλοντική τοποθέτηση εμφυτεύματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις χωρίς συμπτώματα, με μικρή και σταθερή αλλοίωση, η παρακολούθηση μπορεί να είναι λογική επιλογή, αφού το συζητήσουμε μαζί σας.
Η αντιβίωση από μόνη της δεν θεραπεύει μια αποτυχημένη απονεύρωση, γιατί δεν φτάνει στα μικρόβια που βρίσκονται μέσα στη ρίζα. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ενδοδοντίας τη συστήνει μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως λοίμωξη που εξαπλώνεται ή γενικά συμπτώματα, για παράδειγμα πυρετό [7].
Η επανάληψη απονεύρωσης είναι από τις πιο απαιτητικές ενδοδοντικές θεραπείες και γίνεται συνήθως από ενδοδοντολόγο, δηλαδή οδοντίατρο με μεταπτυχιακή εκπαίδευση στην ενδοδοντία. Χρειάζεται χειρουργικό μικροσκόπιο, εργαλεία υπερήχων για την αφαίρεση αξόνων και, συχνά, CBCT.
Στο Laghios Advanced Dentistry, στο Χίλτον της Αθήνας, οι ενδοδοντικές επανεπεμβάσεις γίνονται με χειρουργικό μικροσκόπιο από τον Δρ. Κωνσταντίνο Λάγιο, ενδοδοντολόγο με μεταπτυχιακές σπουδές στο Baylor College of Dentistry του Τέξας και ιδρυτή της Ελληνικής Ακαδημίας Μικροσκοπικής Οδοντιατρικής. Μάθετε περισσότερα για τον Δρ. Κωνσταντίνο Λάγιο.
Γίνεται με τοπική αναισθησία, όπως η αρχική απονεύρωση. Μετά τη θεραπεία μπορεί να υπάρξει ήπια ενόχληση για λίγες ημέρες, που συνήθως ελέγχεται με τα κοινά παυσίπονα που σας συστήνουμε.
Συνήθως μία ή δύο, ανάλογα με την ένταση της λοίμωξης, τον αριθμό των καναλιών και το αν υπάρχει άξονας που πρέπει να αφαιρεθεί.
Συχνά ναι. Η πρόσβαση γίνεται συνήθως μέσα από τη στεφάνη, και μια στεφάνη που διαρρέει είναι από τις αιτίες της αποτυχίας. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον οδοντίατρό σας.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι. Ο άξονας χαλαρώνει με εργαλεία υπερήχων υπό μικροσκόπιο. Αν η αφαίρεσή του κινδυνεύει να σπάσει τη ρίζα, εξετάζουμε την ακρορριζεκτομή.
Συνήθως όχι. Η αντιβίωση δεν φτάνει στα μικρόβια μέσα στη ρίζα. Δίνεται μόνο όταν η λοίμωξη εξαπλώνεται ή υπάρχουν γενικά συμπτώματα, όπως πυρετός [7].
Όταν το δόντι μπορεί να σωθεί και να αποκατασταθεί σωστά, η διατήρησή του είναι συνήθως η πρώτη επιλογή. Διαβάστε το άρθρο εμφύτευμα ή απονεύρωση.
Αν έχετε απονευρωμένο δόντι που ενοχλεί ξανά, κλείστε ένα ραντεβού για εξέταση, ώστε να εκτιμηθεί αν μπορεί να σωθεί.