Συγγραφέας: Δρ. Νεφέλη Λάγιος, D.D.S. · Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Κωνσταντίνος Λάγιος, D.D.S., M.S. · Τελευταία ενημέρωση: 18/11/2026
Σύντομη απάντηση
Η αξονική τομογραφία δοντιών, ή τρισδιάστατη τομογραφία κωνικής δέσμης (CBCT), δείχνει τα δόντια και το οστό των γνάθων σε τρεις διαστάσεις, με γενικά χαμηλότερη δόση από την αξονική τομογραφία νοσοκομείου [5]. Δεν χρειάζεται σε κάθε ασθενή, αλλά όταν η απλή ή η πανοραμική ακτινογραφία δεν αρκεί για σωστή διάγνωση ή σχεδιασμό: σε σύνθετα ενδοδοντικά περιστατικά, πριν από εμφυτεύματα, σε έγκλειστους φρονιμίτες, σε απορροφήσεις και σε τραυματισμούς [1, 2, 5]. Σε μελέτη με τεχνητές βλάβες σε ανθρώπινες γνάθους, η CBCT εντόπισε το 100% των βλαβών, έναντι 24,8% με την ενδοστοματική ακτινογραφία [3].
Με μια ματιά
Η CBCT (Cone Beam Computed Tomography) είναι μια τομογραφία σχεδιασμένη ειδικά για τα δόντια και τις γνάθους. Μια δέσμη ακτίνων σε σχήμα κώνου περιστρέφεται μία φορά γύρω από το κεφάλι και ένας υπολογιστής ανασυνθέτει μια τρισδιάστατη εικόνα. Από αυτή μπορούμε να δούμε τομές σε οποιοδήποτε επίπεδο, για παράδειγμα κατά μήκος μιας ρίζας ή κάθετα στο οστό όπου θα μπει ένα εμφύτευμα.
Θα τη συναντήσετε με πολλά ονόματα: αξονική δοντιών, αξονική γνάθου, οδοντιατρική αξονική, τρισδιάστατη τομογραφία κωνικής δέσμης ή 3D dental scan. Πρόκειται για την ίδια εξέταση.
Η CBCT δεν είναι μία φωτογραφία, αλλά ένας τρισδιάστατος όγκος. Ο γιατρός τον εξετάζει σε τρία επίπεδα: σε οριζόντιες τομές, σε τομές από εμπρός προς τα πίσω και σε τομές από δεξιά προς τα αριστερά. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει μια εικόνα που θυμίζει πανοραμική ή μια τρισδιάστατη απεικόνιση. Στην ενδοδοντία μελετάμε κυρίως τομές κατά μήκος κάθε ρίζας, που δείχνουν τα κανάλια και το οστό γύρω από την άκρη της ρίζας.
| Χαρακτηριστικό | Ενδοστοματική ακτινογραφία | Πανοραμική ακτινογραφία | Αξονική δοντιών CBCT |
|---|---|---|---|
| Τι δείχνει | Λίγα δόντια με μεγάλη λεπτομέρεια | Όλα τα δόντια και τις γνάθους σε μία εικόνα | Δόντια και οστό σε τρεις διαστάσεις |
| Διαστάσεις | Δύο | Δύο | Τρεις |
| Συνήθης χρήση | Καθημερινή διάγνωση, απονεύρωση | Γενικός έλεγχος, φρονιμίτες, σχεδιασμός θεραπείας | Σύνθετη διάγνωση, εμφυτεύματα, χειρουργική |
| Δόση ακτινοβολίας | Πολύ χαμηλή | Χαμηλή | Μεγαλύτερη, ανάλογα με το πεδίο |
Η ενδοστοματική ακτινογραφία είναι δισδιάστατη: δομές που βρίσκονται η μία πίσω από την άλλη επικαλύπτονται. Γι' αυτό μια βλάβη στο οστό μπορεί να «κρύβεται» πίσω από μια ρίζα ή πίσω από παχύ οστό [3]. Για την πανοραμική, δείτε το άρθρο ψηφιακή πανοραμική ακτινογραφία.
Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ενδοδοντίας και η Αμερικανική Ένωση Ενδοδοντιστών προτείνουν CBCT μικρού πεδίου σε επιλεγμένες περιπτώσεις [1, 2], όπως:
Οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τη CBCT την προβλέπουν επίσης, όταν η απλή ακτινογραφία δεν αρκεί [5]:
Πριν από την τοποθέτηση ενός εμφυτεύματος, η CBCT δείχνει πόσο οστό υπάρχει σε ύψος και πάχος, ποια είναι η ποιότητά του και πόσο απέχει από το νεύρο της κάτω γνάθου ή από το ιγμόρειο. Με βάση αυτά επιλέγεται το μέγεθος και η θέση του εμφυτεύματος και κρίνεται αν χρειάζεται μόσχευμα οστού [5]. Δείτε και το άρθρο εμφύτευμα ή απονεύρωση.
Όταν η πανοραμική δείχνει ότι οι ρίζες ενός κάτω φρονιμίτη ακουμπούν ή διασταυρώνονται με τον σωλήνα του νεύρου, η CBCT δείχνει την ακριβή σχέση τους σε τρεις διαστάσεις. Έτσι ο χειρουργός σχεδιάζει την εξαγωγή με μικρότερο κίνδυνο για το νεύρο [5].
Στο παραπεμπτικό σας μπορεί να γράφει «CBCT άνω γνάθου», «CBCT κάτω γνάθου» ή «άνω και κάτω γνάθου». Αυτό ορίζει το πεδίο λήψης, δηλαδή πόση περιοχή θα απεικονιστεί:
| Πεδίο λήψης | Τι καλύπτει | Συνήθης χρήση |
|---|---|---|
| Μικρό | Λίγα δόντια | Ενδοδοντία, ένα εμφύτευμα, ένας φρονιμίτης |
| Μεσαίο | Τη μία ή και τις δύο γνάθους | Περισσότερα εμφυτεύματα, χειρουργική |
| Μεγάλο | Μεγάλο μέρος του προσώπου | Ορθοδοντική και γναθοχειρουργική σε επιλεγμένες περιπτώσεις |
Όσο μικρότερο το πεδίο, τόσο μικρότερη συνήθως η δόση και τόσο μεγαλύτερη η λεπτομέρεια. Στην ενδοδοντία χρησιμοποιούμε σχεδόν πάντα το μικρότερο δυνατό πεδίο [1].
Η δόση εξαρτάται κυρίως από το μέγεθος του πεδίου και τις ρυθμίσεις του μηχανήματος. Σε μετανάλυση δημοσιευμένων δεδομένων, η μέση δόση ενηλίκων ήταν [4]:
| Πεδίο λήψης | Μέση δόση ενηλίκων | Περίπου ίση με φυσική ακτινοβολία |
|---|---|---|
| Μικρό | 84 µSv | 13 ημερών |
| Μεσαίο | 177 µSv | 27 ημερών |
| Μεγάλο | 212 µSv | 32 ημερών |
Η σύγκριση βασίζεται στη μέση ετήσια φυσική ακτινοβολία υποβάθρου των 2,4 mSv [6]. Οι διαφορές ανάμεσα στα μηχανήματα είναι μεγάλες: στα μικρά πεδία οι δόσεις κυμαίνονταν από 5 έως 652 µSv [4]. Γι' αυτό μετρούν ο σωστός εξοπλισμός και οι σωστές ρυθμίσεις.
Ακολουθούμε την αρχή «όσο χαμηλότερα είναι λογικά εφικτό» (ALARA): η τομογραφία γίνεται μόνο όταν το όφελος για τη διάγνωση δικαιολογεί τη λήψη, και πάντα με το μικρότερο πεδίο που απαντά στο κλινικό ερώτημα [1, 5]. Στα παιδιά, που είναι πιο ευαίσθητα στην ακτινοβολία, η αιτιολόγηση είναι ακόμη αυστηρότερη [5].
Στα παιδιά η CBCT χρησιμοποιείται μόνο όταν η απλή ακτινογραφία δεν δίνει την απάντηση που χρειάζεται, για παράδειγμα σε έγκλειστους κυνόδοντες ή σε ορισμένους τραυματισμούς. Επιλέγεται το μικρότερο δυνατό πεδίο και οι ρυθμίσεις χαμηλής δόσης [5].
Γι' αυτό η CBCT ερμηνεύεται πάντα μαζί με την κλινική εξέταση και δεν την αντικαθιστά.
Στο ιατρείο μας η λήψη γίνεται με τομογράφο NewTom GIANO HR και διαρκεί περίπου 15 έως 20 δευτερόλεπτα. Οι εικόνες αξιολογούνται και συζητιούνται μαζί σας, ενώ τα ψηφιακά αρχεία δίνονται στον οδοντίατρό σας. Δείτε τη σελίδα ψηφιακή ακτινογραφία και CBCT.
Το κόστος εξαρτάται κυρίως από:
Για το κόστος στη δική σας περίπτωση, επικοινωνήστε μαζί μας.
Όχι. Η CBCT είναι σχεδιασμένη για τα δόντια και τις γνάθους και έχει γενικά χαμηλότερη δόση, ιδίως στο μικρό πεδίο [5].
Όχι. Οι περισσότερες απονευρώσεις γίνονται με ενδοστοματικές ακτινογραφίες. Η CBCT χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις [1, 2].
Η ίδια η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Μαζί με την προετοιμασία, όλη η διαδικασία ολοκληρώνεται σε λίγα λεπτά.
Ενημερώστε μας πάντα. Κατά την εγκυμοσύνη η τομογραφία αναβάλλεται, εκτός αν είναι απαραίτητη για επείγουσα διάγνωση.
Η πανοραμική δείχνει όλα τα δόντια σε μία δισδιάστατη εικόνα. Η CBCT δείχνει μια περιοχή σε τρεις διαστάσεις, με τομές σε κάθε επίπεδο.
Συνήθως η εξέταση γίνεται μετά από σύσταση οδοντιάτρου, που ορίζει το κλινικό ερώτημα και το πεδίο λήψης. Αν δεν έχετε σύσταση, η ανάγκη για CBCT κρίνεται μετά από κλινική εξέταση.
Δεν υπάρχει σταθερό όριο. Κάθε λήψη πρέπει να δικαιολογείται από ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα που δεν απαντά η απλή ακτινογραφία [1, 5]. Γι' αυτό κρατάμε τα προηγούμενα αρχεία σας και τα χρησιμοποιούμε για σύγκριση, ώστε να αποφεύγονται περιττές επαναλήψεις.
Ναι, σας τα παρέχουμε ψηφιακά για τον οδοντίατρό σας.
Αν ο οδοντίατρός σας σάς παρέπεμψε για τομογραφία ή διάγνωση, κλείστε ένα ραντεβού.